De body mass index is je gewicht in kilo’s gedeeld door je lengte in meters in het kwadraat. Hij is snel, gratis en wordt overal gebruikt, van de huisarts tot verzekeringsformulieren. Maar de BMI weet alleen hoe zwaar je bent, niet waaruit dat gewicht bestaat. Hoe goed spoort hij dan te veel lichaamsvet op? Grote studies geven een verrassend duidelijk antwoord.

De BMI mist ongeveer de helft van de mensen met te veel vet

Een meta-analyse van 32 steekproeven met bijna 32.000 mensen vergeleek de BMI met directe metingen van lichaamsvet[1]. De gangbare BMI-grenzen voor obesitas gaven nauwelijks vals alarm (specificiteit 90%), maar vonden maar ongeveer de helft van de mensen bij wie het lichaamsvet echt te hoog was (sensitiviteit 50%). Bij de standaardgrens van 30 was de sensitiviteit zelfs maar 42%.

Een studie onder 13.601 volwassenen uit het Amerikaanse NHANES-onderzoek vond hetzelfde patroon[2]. Met vetgrenzen van 25% voor mannen en 35% voor vrouwen had 44% van de mannen en 52% van de vrouwen obesitas, maar een BMI van 30 of hoger herkende maar 19% van de mannen en 25% van de vrouwen.

Romero-Corral et al. (2008), 13.601 volwassenen uit NHANES III. Lichaamsvet geschat met bio-impedantie.
MaatMannenVrouwen
Obesitas volgens vetpercentage43,9%52,3%
Obesitas volgens BMI ≥ 3019,1%24,7%
Deel met hoog vet dat de BMI herkent36%49%

Dezelfde studie liet zien dat de BMI het slechtst werkte in het middengebied (25–29,9), waar hij vet niet van vetvrije massa kon onderscheiden, en dat hij minder nauwkeurig werd met de leeftijd, omdat mensen bij hetzelfde gewicht spieren verliezen en vet aankomen.

Waarom de BMI ernaast zit

Voor de BMI is elke kilo gelijk. Twee mensen met dezelfde lengte en hetzelfde gewicht hebben dezelfde BMI, ook als de een veel meer spieren heeft. In dit voorbeeld (van onszelf, geen studiegegevens) zijn beide mannen 1,78 m lang en 86 kg zwaar:

KrachtsporterInactief
BMI27,1 (overgewicht)27,1 (overgewicht)
Lichaamsvet12%28%
Vetmassa10 kg24 kg

De BMI deelt ze hetzelfde in, terwijl de een meer dan twee keer zoveel vet heeft als de ander. De fout gaat twee kanten op: gespierde mensen krijgen het label overgewicht, en mensen met weinig spieren en veel vet kunnen in het ‘normale’ bereik vallen.

Ook waar het vet zit, telt

Vet rond de buik hangt sterker samen met hart- en stofwisselingsziekten dan vet elders, en de BMI ziet het niet. Een meta-analyse van 31 studies met meer dan 300.000 volwassenen vond dat de taille-lengteverhouding mensen met hoge bloeddruk, diabetes, ongunstige bloedvetten en hart- en vaatziekten duidelijk beter herkende dan de BMI, en ook beter dan de tailleomtrek alleen[3].

De voorgestelde grens is 0,5: houd je taille onder de helft van je lengte. In een Brits onderzoek had 35% van de volwassenen die volgens BMI en tailleomtrek ‘geen verhoogd risico’ hadden een taille-lengteverhouding van 0,5 of meer, en wie een gezonde BMI maar een verhouding boven 0,5 had, had slechtere cardiometabole risicofactoren[4].

Wat je in plaats daarvan (of erbij) kunt gebruiken

  • Taille-lengteverhouding: meet je taille ter hoogte van je navel en deel die door je lengte. Onder 0,5 is het gangbare doel. Onze taille-heupverhouding calculator kijkt op een vergelijkbare manier naar je taille.
  • Vetpercentage: een schatting met een meetlint zoals de U.S. Navy-methode gebruikt je taille en nek (en heupen bij vrouwen), dus weerspiegelt waar je vet zit en niet alleen je gewicht. Hij heeft zijn eigen foutmarge, maar onderscheidt de krachtsporter van de inactieve man hierboven.
  • FFMI: als je aan krachttraining doet, laat de vetvrije-massa-index zien hoeveel van je BMI spier is.