‘Mijn stofwisseling is trager geworden’ is een van de meest gehoorde verklaringen voor aankomen rond je 30e of 40e, en voor een dieet dat stokt. Het eerste blijkt grotendeels een mythe. Het tweede klopt, maar is kleiner en beter te beheersen dan veel mensen denken.

Je stofwisseling wordt op je 30e of 40e niet trager

De grootste studie naar het menselijk energieverbruik bundelde metingen van 6.421 mensen van 8 dagen tot 95 jaar oud, allemaal gedaan met dubbel gelabeld water, de nauwkeurigste manier om het dagelijkse calorieverbruik in het gewone leven te meten[1]. Na correctie voor lichaamsgrootte en vetvrije massa vond ze vier levensfasen:

Pontzer et al. (2021), Science.
LeeftijdEnergieverbruik (gecorrigeerd voor lichaamsgrootte)
0–1Stijgt snel tot zo’n 50% boven het volwassen niveau
1–20Daalt langzaam naar volwassen niveau
20–60Stabiel, zelfs tijdens de zwangerschap
60+Daalt

Iemand van 50 verbruikt dus ongeveer evenveel als iemand van 25 met dezelfde lichaamssamenstelling. Aankomen op middelbare leeftijd komt waarschijnlijk eerder door minder bewegen, spierverlies en meer eten dan door een tragere stofwisseling. En spieren kun je veranderen: lees hoeveel sets per week spieren opbouwen.

Lijnen remt hem wél af: metabole adaptatie

Als je afvalt, verbrand je minder calorieën omdat er minder lichaam te onderhouden is. Maar je lichaam schroeft meer terug dan dat.

In een klassieke NEJM-studie werden mensen op een metabole afdeling 10–20% onder hun gebruikelijke gewicht gehouden[2]. Zelfs na correctie voor hun kleinere lichaam lag hun dagelijkse energieverbruik nog 6–8 kcal per kg vetvrije massa lager dan verwacht. Voor iemand met 55 kg vetvrije massa is dat grofweg 330–440 kcal per dag (onze berekening). Dat gold voor mensen met en zonder obesitas, en in omgekeerde richting na aankomen.

De Biggest Loser-studie

Het meest extreme voorbeeld komt van 14 deelnemers aan het tv-programma The Biggest Loser, zes jaar later opnieuw gemeten[3]. Ze waren tijdens de wedstrijd van 30 weken gemiddeld 58 kg afgevallen en 41 kg daarvan weer aangekomen, en toch lag hun rustmetabolisme nog zo’n 500 kcal per dag lager dan verwacht voor hun lichaamsgrootte. Wie meer gewicht kwijt had gehouden, had de grootste vertraging.

Het ging om extreem en heel snel gewichtsverlies in een kleine groep, dus de getallen gelden niet voor een gewoon dieet. De richting wel: het lichaam verdedigt zijn gewicht, en het effect blijft zolang het gewicht laag blijft.

Wat je eraan kunt doen

  • Reken erop: het tekort dat aan het begin werkte, wordt kleiner naarmate je afvalt. Bereken je caloriebehoefte elke paar kilo opnieuw.
  • Val geleidelijk af, niet snel: ongeveer 0,5–1% van je gewicht per week, zoals beschreven in onze recompositiegids, helpt spieren te behouden.
  • Behoud je spieren: krachttraining en genoeg eiwit behouden je vetvrije massa, die het grootste deel van je energieverbruik bepaalt.
  • Blijf actief: dagelijkse beweging zoals wandelen is het deel van je calorieverbruik dat je het meest direct in de hand hebt.