Achter de meeste supplementen in de sportschool zit weinig bewijs. Creatine-monohydraat is de uitzondering: het is tientallen jaren in gecontroleerde studies onderzocht en verbetert consequent kracht en trainingsprestaties. Hier lees je wat het doet, hoe je het neemt en welke zorgen terecht zijn.
Hoe creatine werkt
Je spieren slaan creatine op als fosfocreatine, een snelle brandstof voor korte, intensieve inspanningen zoals een zware set of een sprint. Voeding (vooral vlees en vis) en je eigen lichaam leveren wat, maar suppletie verhoogt de voorraad in de spieren verder. Volgens het ISSN-standpunt verklaart deze stijging van spiercreatine waarschijnlijk de verbeteringen in prestaties bij hoge intensiteit en in trainingsaanpassingen die bij suppletie worden gezien[1].
Wat het bewijs laat zien
- Kracht: een meta-analyse van 60 studies vond dat creatine de beenkracht verbeterde vergeleken met een placebo, ongeacht de onderzoeksgroep of het doseringsschema[2]. Een bijbehorende analyse vond hetzelfde voor de kracht van het bovenlichaam bij inspanningen korter dan drie minuten.
- Spieren en trainingsaanpassingen: de International Society of Sports Nutrition noemt creatine het meest effectieve beschikbare supplement om het vermogen tot inspanning met hoge intensiteit en de vetvrije massa tijdens training te vergroten[1].
- Wie er baat bij heeft: mannen en vrouwen, jongere en oudere volwassenen. Vegetariërs, bij wie lagere creatinevoorraden in de spieren zijn gemeld, kunnen een grotere stijging van spiercreatine zien[1].
Het is geen wondermiddel: in de meta-analyse over beenkracht was de gemiddelde effectgrootte klein (0,24)[2], een bescheiden extraatje bovenop goede training. Creatine vervangt geen voldoende trainingsvolume of voldoende eiwit, maar laat beide iets beter werken.
Zo neem je creatine
| Methode | Dosis | Spieren vol na |
|---|---|---|
| Met laadfase | ≈ 0,3 g/kg/dag (ongeveer 20 g bij 70 kg) gedurende 5–7 dagen, daarna 3–5 g/dag | 5–7 dagen |
| Zonder laadfase | 3–5 g/dag | 3–4 weken |
Beide methoden komen op hetzelfde uit; een laadfase komt er alleen sneller[1]. Creatine-monohydraat is de vorm die vrijwel al het onderzoek gebruikt. Duurdere vormen werken niet aantoonbaar beter[1].
Is creatine veilig? De bekendste mythes
Een review uit 2021 van een internationaal onderzoeksteam behandelde de meest voorkomende zorgen één voor één; de antwoorden in de tabel komen daaruit, tenzij anders vermeld[3]. Het ISSN-standpunt concludeert dat gebruik op korte en lange termijn, ook doses tot 30 g per dag gedurende vijf jaar, veilig en goed verdragen lijkt bij gezonde mensen[1].
| Bewering | Wat het bewijs zegt |
|---|---|
| Het beschadigt je nieren | Geen bewijs van schade bij gezonde mensen. Creatine verhoogt het creatinine in het bloed, wat in een labuitslag op een nierprobleem kan lijken zonder het te zijn. Wie al een nierziekte heeft, overlegt met een arts. |
| Het geeft vochtophoping en een opgeblazen gevoel | Vochtvasthouden is het meest gemelde effect, vooral in de eerste dagen van suppletie. |
| Het veroorzaakt haaruitval | Dit berust op één kleine studie die een hormoon mat, geen haar. Die is niet herhaald, en geen enkele studie heeft echte haaruitval aangetoond. |
| Het veroorzaakt kramp en uitdroging | Niet onderbouwd. Volgens het ISSN-standpunt verhoogt creatine kramp en uitdroging niet, en studies bij sporters vonden zelfs minder kramp en hitteklachten bij creatinegebruikers. |
| Het is alleen voor mannen of bodybuilders | Onderzoek laat voordelen zien bij vrouwen en oudere volwassenen, net als bij mannen. |
