«Ο μεταβολισμός μου έπεσε» είναι από τις πιο συνηθισμένες εξηγήσεις για την αύξηση βάρους στα 30 ή στα 40, και για μια δίαιτα που κολλάει. Το πρώτο είναι σε μεγάλο βαθμό μύθος. Το δεύτερο ισχύει, αλλά είναι μικρότερο και πιο διαχειρίσιμο απ’ όσο νομίζουν πολλοί.

Ο μεταβολισμός σου δεν πέφτει στα 30 ή στα 40

Η μεγαλύτερη μελέτη για την ανθρώπινη ενεργειακή δαπάνη συγκέντρωσε μετρήσεις από 6.421 άτομα ηλικίας από 8 ημερών έως 95 ετών, όλες με διπλά σημασμένο νερό, τον πιο ακριβή τρόπο μέτρησης της ημερήσιας κατανάλωσης θερμίδων στην καθημερινή ζωή[1]. Μετά από προσαρμογή για το μέγεθος του σώματος και την άλιπη μάζα, βρήκε τέσσερις φάσεις ζωής:

Pontzer et al. (2021), Science.
ΗλικίαΕνεργειακή δαπάνη (προσαρμοσμένη για το μέγεθος)
0–1Ανεβαίνει γρήγορα, έως περίπου 50% πάνω από το επίπεδο ενηλίκου
1–20Πέφτει σιγά σιγά στο επίπεδο ενηλίκου
20–60Σταθερή, ακόμη και στην εγκυμοσύνη
60+Μειώνεται

Άρα κάποιος 50 ετών καίει περίπου όσο κάποιος 25 ετών με την ίδια σύσταση σώματος. Η αύξηση βάρους στη μέση ηλικία οφείλεται πιθανότατα περισσότερο στη λιγότερη κίνηση, στην απώλεια μυών και στο περισσότερο φαγητό παρά σε πιο αργό μεταβολισμό. Και τους μυς μπορείς να τους αλλάξεις: δες πόσα σετ την εβδομάδα χτίζουν μυ.

Η δίαιτα όμως τον επιβραδύνει: μεταβολική προσαρμογή

Όταν χάνεις βάρος, καις λιγότερες θερμίδες γιατί υπάρχει λιγότερο σώμα να τροφοδοτηθεί. Όμως το σώμα σου περικόπτει περισσότερο από αυτό.

Σε μια κλασική μελέτη του NEJM, άνθρωποι διατηρήθηκαν 10–20% κάτω από το συνηθισμένο τους βάρος σε μεταβολική μονάδα[2]. Ακόμη και αφού υπολογίστηκε το μικρότερο σώμα, η ημερήσια ενεργειακή δαπάνη τους ήταν 6–8 kcal ανά kg άλιπης μάζας χαμηλότερη από την αναμενόμενη. Για κάποιον με 55 kg άλιπη μάζα, αυτό βγαίνει περίπου 330–440 kcal την ημέρα (δικός μας υπολογισμός). Ίσχυε για άτομα με και χωρίς παχυσαρκία, και αντίστροφα μετά από αύξηση βάρους.

Η μελέτη του The Biggest Loser

Το πιο ακραίο παράδειγμα προέρχεται από 14 διαγωνιζόμενους της τηλεοπτικής εκπομπής The Biggest Loser, που μετρήθηκαν ξανά έξι χρόνια αργότερα[3]. Είχαν χάσει κατά μέσο όρο 58 kg στις 30 εβδομάδες του διαγωνισμού και είχαν ξαναπάρει τα 41, κι όμως ο μεταβολισμός ηρεμίας τους ήταν ακόμη περίπου 500 kcal την ημέρα κάτω από τον αναμενόμενο για το μέγεθός τους. Όσοι είχαν κρατήσει περισσότερο χαμένο βάρος είχαν τη μεγαλύτερη επιβράδυνση.

Ήταν ακραία και πολύ γρήγορη απώλεια βάρους σε μια μικρή ομάδα, οπότε τα νούμερα δεν ισχύουν για μια συνηθισμένη δίαιτα. Η κατεύθυνση όμως ισχύει: το σώμα υπερασπίζεται το βάρος του, και το φαινόμενο κρατά όσο το βάρος μένει χαμηλά.

Τι μπορείς να κάνεις

  • Υπολόγισέ το: το έλλειμμα που δούλευε στην αρχή της δίαιτας μικραίνει όσο χάνεις βάρος. Ξαναϋπολόγισε τις ανάγκες σου κάθε λίγα κιλά.
  • Χάσε βάρος σταθερά, όχι γρήγορα: περίπου 0,5–1% του βάρους την εβδομάδα, όπως περιγράφεται στον οδηγό μας για την ανασύσταση σώματος, βοηθά να κρατήσεις τους μυς.
  • Κράτα τους μυς σου: τα βάρη και αρκετή πρωτεΐνη διατηρούν την άλιπη μάζα, που καθορίζει το μεγαλύτερο μέρος της ενεργειακής σου δαπάνης.
  • Μείνε δραστήριος: η καθημερινή κίνηση, όπως το περπάτημα, είναι το κομμάτι της κατανάλωσης θερμίδων που ελέγχεις πιο άμεσα.